Ekspres homiletyczny

 
Terror psychiczny, dręczenie, nękanie psychiczne, molestowanie moralne, szykany w pracy, coraz częściej i w języku polskim nazywa się mobbingiem. Chodzi tu o długotrwały proces trwający miesiącami a nawet latami, a nie o pojedyncze zdarzenia, jakkolwiek pojedynczy konflikt, szczególnie źle rozwiązany może być przyczyną mobbingu. Mobbing jest wymierzony w godność osoby ludzkiej, w solidarność międzyludzką. Stanowi on zagrożenie dla miejsca pracy stąd dobrze się stało, że mobbing wprowadzono od 2004 r. do Kodeksu pracy:


Art. 943

§ 1. Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi.

§ 2. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

§ 3. Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

§ 4. Pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów


To spory postęp w stosunku do wcześniej obwiązujących norm prawnych. Dotychczas możliwość obrony przed mobbingiem w Polsce była jedynie iluzoryczna. Obowiązujące przepisy prawne, a głównie ich niekorzystna dla poszkodowanych interpretacja stosowana przez sądy, stawiały poszkodowanego często w sytuacji tragicznej – bez pracy, bez środków do życia.

W niektórych krajach europejskich, jak we Francji czy Belgii molestowanie moralne było już wcześniej karalne. Duża w  tym zasługa spopularyzowania tego problemu przez francuską psychiatrę Marie-France Hirigoyen, autorkę bestselleru Molestowanie moralne przetłumaczonego bardzo szybko także na język polski. W Polsce w wydawnictwie W drodze ukazała się kolejna jej książka Molestowanie w pracy, która winna być lekturą obowiązkową dla pracodawców, jak i pracowników.

Skutki mobbingu są nie tylko niekorzystne dla osób poszkodowanych tracących zdrowie i zwykle pracę, ale także dla całego społeczeństwa. To społeczeństwo musi pokrywać koszty leczenia osób poszkodowanych, koszty zasiłków dla niezatrudnionych, mimo że przygotowanych do efektywnej pracy. Mobbingowi podlegają bowiem bardzo często osoby bardzo aktywne zawodowo, kreatywne, „zbyt" uczciwe  i z tego względu postrzegane jako zagrożenie dla nie zawsze kompetentnych pracodawców, dla zakładów, w których nie przestrzega się dobrej praktyki zawodowej. Nie jest prawdą, że jeśli ktoś jest dobrym fachowcem to łatwo uniknie mobbingu i znajdzie sobie gdzie indziej pracę. Często wyklucza się fachowców lepszych od innych!

Bezrobocie sprzyja mobbingowi, jest on powszechny. Pracodawcy nie muszą się liczyć z pracownikiem. Pracownik boi się ujawniać, że jest szykanowany, współpracownicy wolą milczeć, aby nie stracić pracy. Psychiczne wykończenie pracownika powoduje, że nawet jeśli jest znakomitym fachowcem, to może się nie odnaleźć w innym miejscu pracy, szczególnie wtedy, jeśli  ponownie będzie narażony na szykany, co jest niemal pewne.

Samo wprowadzenie mobbingu do prawa problemu nie rozwiąże. Potrzebne są działania przede wszystkim zapobiegające mobbingowi. Inne przepisy prawne za tym problemem nie zawsze nadążają. Opinię publiczną co jakiś czas poruszają nagłośniane w mediach sprawy mobbingu, a nawet przemocy w szkołach.  Szkoła nie zawsze potrafi temu zaradzić. Widać, że konieczne są szkolenia pedagogów w tym zakresie, gdyż mobbing w szkołach jest  bardzo częsty, a do tej pory nie wprowadzono instytucji rzecznika praw nauczyciela.

Mobbing  jest też problemem w szkołach wyższych, ale ustawy  o szkolnictwie wyższym nie zauważają tego problemu. Nie ma instytucji mediatora (rzecznika) akademickiego niezależnego od władz uczelni, jak to jest w zwyczaju w uczelniach amerykańskich i wielu europejskich.

Mobbing stosowany jest także w cyberprzestrzeni. Na szykany w internecie są zwykle narażone osoby, które mimo niemal powszechnego używania pseudonimów, podpisują się swoimi identyfikatorami rzeczywistymi. Takie wyróżnianie się trudne jest do zaakceptowania przez osoby „przeciętne". Podpis nazwiskiem prowokuje do odnalezienia w internecie informacji o takiej osobie, szczególnie jeśli jest to osoba znana, aktywna. Następnie pod byle pretekstem można rozpocząć atak personalny, w celu jej zdyskredytowania. Odpieranie takich szykan jest na ogół bezskuteczne. Oczywiście można zaprotestować przeciwko mobbingowi, wykazać merytorycznie brednie internetowego, anonimowego mobbera, ale nie ma co oczekiwać, że innych anonimowych internautów to zainteresuje. W końcu chodzi o wykluczenie „czarnej owcy", a ktoś, kto by stanął po jej stronie, może podzielić ten sam los. Tak to działa, tak samo jak w świecie niewirtualnym.

Internet, mimo swojej specyfiki, może być jednak ważnym medium do poznania zjawiska mobbingu. Mamy bowiem zapis przebiegu mobbingu i można analizować jak do mobbingu internetowego dochodzi, jak eliminuje się wyróżniające się osoby z grupy dyskutantów.

Dotychczasowe doświadczenia wskazują jednak, że internet nie musi być tylko ośrodkiem mobbingowania, ale może być pożyteczny dla zwalczania mobbingu. Niestety do tej pory nie ma profesjonalnego, internetowego serwisu antymobbingowego, jako źródła podstawowych informacji i poradnika dla osób mobbingowanych.

Należy pamiętać, że społeczna bezradność sprzyja mobbingowi, konieczna jest solidarność z osobami szykanowanymi. Takie zadania starają się pełnić stowarzyszenia antymobbingowe, których skuteczność w naszym systemie prawnym nie jest jednak wystarczająca, ale przynajmniej osoby mobbingowane mają szanse, aby się do kogoś zwrócić o poradę.

 

Polskie stowarzyszenia antymobbingowe

Ogólnopolskie Stowarzyszenie Antymobbingowe OSA
www.osa_stow.republika.pl/start.html

Punkty konsultacyjne: Gdańsk, Kielce, Lublin, Białystok, Jelenia Góra, Łęczyca, Grudziądz, Krapkowice, Racibórz, Puławy, Szczecin 

Krajowe Stowarzyszenie Antymobbingowe - Wrocław
www.mobbing.most.org.pl

Oddział w Krakowie
www.nomobbing.pl